Հին կայսրության պահապանը․ Չինական մեծ պատի չպատմված պատմությունը
Չինական մեծ պատը աշխարհի ամենահայտնի ճարտարապետական հրաշալիքներից մեկն է՝ լեռների, անապատների և հովիտների միջով ձգվող հսկայական հնագույն պաշտպանական կառույց։ Շատերը գիտեն այն որպես տիեզերքից տեսանելի հսկա կառույց, սակայն դա տարածված առասպել է։ Իրական պատմությունը շատ ավելի հարուստ ու բարդ է և խորապես կապված է հին չինական քաղաքակրթության զարգացման հետ։
Չինական մեծ պատի ամենավաղ հատվածները կառուցվել են դեռևս մ.թ.ա. 7-րդ դարում, Չինաստանի՝ միասնական կայսրության վերածվելուց շատ առաջ։ Այդ ժամանակաշրջանում տարբեր թագավորություններ կառուցում էին առանձին պաշտպանական պատեր՝ հյուսիսից ներխուժող քոչվոր ցեղերի հարձակումներից իրենց տարածքները պաշտպանելու համար։
Երբ Ցին Շի Հուանդի կայսրը մ.թ.ա. 221 թվականին միավորեց Չինաստանը, նա միացրեց և ընդլայնեց նախկինում կառուցված առանձին պաշտպանական պատերի մի մասը՝ ձևավորելով հսկայական պաշտպանական համակարգ։ Դա վիթխարի աշխատանք էր, որի իրականացմանը մասնակցել են հարյուր հազարավոր բանվորներ, զինվորներ և բանտարկյալներ։
Դարերի ընթացքում կառուցված պատը
Պատը՝ ոչ միայն պաշտպանական կառույց
Չինական մեծ պատը մեր օրերում
Դարերի ընթացքում տարբեր չինական արքայատոհմեր շարունակել են վերակառուցել, ամրացնել և ընդլայնել Մեծ պատը։
Այսօր զբոսաշրջիկների կողմից առավել հաճախ այցելվող հատվածների մեծ մասը կառուցվել է Մին դինաստիայի ժամանակաշրջանում (1368–1644 թթ.)։ Մոնղոլական ներխուժումներից հետո կայսրությունը մեծացրեց հյուսիսային սահմանների պաշտպանությունը՝ կառուցելով ավելի ամուր և կատարելագործված պաշտպանական համակարգ։
Մին դարաշրջանի հատվածներում կարելի է տեսնել դիտաշտարակներ, ազդանշանային աշտարակներ և ամրոցանման պաշտպանական կառույցներ։ Դրանք պատը վերածում էին ոչ միայն հսկայական պատնեշի, այլև բարդ ռազմական համակարգի, որի միջոցով վտանգի մասին տեղեկությունները հնարավոր էր մեծ տարածությունների վրա փոխանցել ծխի, կրակի և դրոշների միջոցով։
Չինական մեծ պատը ծառայել է նաև այլ նպատակների։ Այն հնարավորություն էր տալիս վերահսկել Մետաքսի ճանապարհով ապրանքների տեղաշարժը, կարգավորել առևտուրը, հավաքել հարկեր և պաշտպանել կայսրության սահմաններն ու մշակութային ինքնությունը։
Խորհրդանշական իմաստով Մեծ պատը նաև սահմանագիծ էր նստակյաց գյուղատնտեսական հասարակությունների և դրանից այն կողմ տարածվող հսկայական քոչվորական աշխարհի միջև։
Այսօր Չինական մեծ պատի ընդհանուր երկարությունը գնահատվում է ավելի քան 21,000 կիլոմետր, թեև դրա զգալի հատվածները ժամանակի ընթացքում ավերվել կամ ծածկվել են բնությամբ։
Այնուամենայնիվ, պահպանված հատվածները շարունակում են ապշեցնել այցելուներին։ Դրանք մեզ հիշեցնում են ոչ միայն հին ժամանակների շինարարական և ինժեներական հմտությունների մասին, այլև այն անհամար մարդկանց կյանքի ու պատմությունների մասին, որոնք կապված են այս հսկայական կառույցի հետ։
Մեծ պատը դարեր շարունակ լուռ ականատես է եղել պատերազմների, արքայատոհմերի վերելքի ու անկման, մշակույթների փոխանակման և մարդկային տոկունության։
Չինական մեծ պատը պարզապես քարից ու հողից կառուցված պաշտպանական պատնեշ չէ։ Այն մարդկային վճռականության, տոկունության և երևակայության վկայությունն է՝ հնագույն կայսրության հիշողությունը պահպանող հավերժական հուշարձան։