Տիգրան Բ Մեծ․ հայոց պատմության ամենահզոր արքաներից մեկը
Տիգրան Բ Մեծը (մ.թ.ա. 140–55 թթ.) հայոց պատմության ամենանշանավոր և ազդեցիկ արքաներից էր։ Նրա գահակալության տարիներին՝ մ.թ.ա. 95–55 թվականներին, Հայաստանը հասավ իր հզորության գագաթնակետին՝ դառնալով Հին աշխարհի առաջատար պետություններից մեկը։
Ուսումնասիրելով Տիգրան Մեծի գործունեությունը՝ կարելի է պատկերացում կազմել, թե ինչպես նրա օրոք Հայաստանը վերածվեց տարածաշրջանային հզոր տերության։ Արքան զգալիորեն ընդարձակեց հայկական թագավորության սահմանները։ Նրա իշխանության և ազդեցության ներքո հայտնվեցին տարածքներ, որոնք ձգվում էին Հարավային Կովկասից մինչև Միջագետք, իսկ Հայաստանի ազդեցությունը հասնում էր մինչև Միջերկրական ծով։ Հայկական տերությունը դարձավ ժամանակի կարևորագույն քաղաքական ուժերից մեկը։
Տիգրան Մեծի հաջողությունները պայմանավորված էին ոչ միայն ռազմական հաղթանակներով, այլև պետական կառավարման ամրապնդմամբ, քաղաքների զարգացմամբ և արտաքին քաղաքականության հմուտ իրականացմամբ։ Նրա օրոք Հայաստանը դարձավ քաղաքական, տնտեսական և մշակութային նշանակալի կենտրոն։
Տիգրան Մեծի անունն անքակտելիորեն կապված է Տիգրանակերտ քաղաքի հիմնադրման հետ։ Արքան այն կառուցեց որպես իր նոր մայրաքաղաք՝ նպատակ ունենալով ստեղծել իր հզոր տերությանը համապատասխան քաղաքական և մշակութային կենտրոն։ Տիգրանակերտը կարևոր դեր ունեցավ երկրի պետական ու տնտեսական կյանքում։
Մեծ նշանակություն ուներ նաև Տիգրան Մեծի արտաքին քաղաքականությունը։ Նա դաշինք կնքեց Պոնտոսի արքա Միհրդատ VI Եվպատորի հետ՝ ընդդեմ Հռոմի ընդարձակողական քաղաքականության։ Սակայն հետագա պատերազմները Հռոմի դեմ բարդ իրավիճակ ստեղծեցին Հայաստանի համար։ Պարտություններից հետո Տիգրան Մեծը ստիպված եղավ հաշտություն կնքել Հռոմի հետ և տարածքային զիջումներ կատարել։
Չնայած այդ դժվարություններին՝ Տիգրան Մեծի գահակալության ժամանակաշրջանը շարունակում է մնալ հայոց պատմության ամենափառավոր էջերից մեկը։ Նրա օրոք Հայաստանը ոչ միայն ընդարձակեց իր սահմանները, այլև ձեռք բերեց մեծ քաղաքական կշիռ՝ դառնալով տարածաշրջանի ազդեցիկ պետություններից մեկը։
Իմ ուսումնասիրությունների ընթացքում հատկապես կարևոր եմ համարում այն հանգամանքը, որ Տիգրան Մեծի պատմական նշանակությունը չի սահմանափակվում միայն նրա ռազմական նվաճումներով։ Նա հայոց պետականության հզորացման, ազգային ինքնուրույնության և հեռատես կառավարման խորհրդանիշներից է։
Տիգրան Բ Մեծի անունը դարեր շարունակ պահպանվել է հայ ժողովրդի պատմական հիշողության մեջ։ Նրա գործունեությունն ուսումնասիրելիս կարելի է հասկանալ, թե որքան մեծ նշանակություն ունեն պետական մտածողությունը, դիվանագիտությունը և երկրի շահերին ծառայող որոշումները։
Տիգրան Մեծի դարաշրջանը մեզ հիշեցնում է, որ Հայաստանը կարողացել է իր պատմության ընթացքում դառնալ հզոր և ազդեցիկ պետություն։ Նրա թողած ժառանգությունը մեր պատմության կարևոր մասն է, որը պետք է ուսումնասիրել, գնահատել և փոխանցել գալիք սերունդներին։